بررسی مطالبات اقتصادی مردم از دولت در ميزگرد “دنياي اقتصاد”
آگوست 8, 2020
دمکراسي،فرهنگ سياسي و توسعه
آگوست 8, 2020
 
 

یک تماس تلفنی مشکلات را حل نخواهد کرد

مذاکره با امریکا در گفتگوی جواد اطاعت با روزنامه آرمان مورخه 20 مهر ماه 1392
یک تماس تلفنی مشکلات را حل نخواهد کرد
سیاست خارجی وجه المصالحه اختلافات داخلی نباشد
پس از دیدار جان کری و محمدجواد ظریف و مکالمه تلفنی روسای جمهور آمریکا و ایران در رسانه ها تحلیل های مختلفی ارائه شد و برخی به زعم خود کارشناس روابط بین الملل و علوم سیاسی شدند که انتقادی به این نوع تحلیل ها از سوی اهل فن وارد آمد. آنها معتقد بودند در اظهار نظرها، حاشیه ها و تاکتیک ها بر متن و استراتژی غلبه پیدا کرد و نظر آنها اینگونه بود که آنچه اکنون مورد نیاز سیاست خارجی ایران است، تحلیل درست و برداشت عمیق و واکنش سریع به تحولات براساس مطالعه دنیای پیرامون است اما متاسفانه تحلیل هایی که این روزها از بحث رابطه بین ایران وآمریکا در رسانه ها مطرح شده است حاکی از بدبینی یا ذوق زدگی بیش از حد کسانی است که نه تحصیلاتی در زمینه علوم سیاسی دارند و نه تجربه ای فقط می خواهند حرفی زده باشند تا از قافله عقب نیفتند. به همین دلیل بر آن شدیم، تا رابطه اخبار این روزها درباره ارتباط ایران با آمریکا که امروز به مدد تقدیر و شاید هم تدبیر شاهد تغییراتی در آن هستیم، به نقد کارشناسانه اساتید علوم سیاسی بگذاریم.

دکتر جواد اطاعت در همین راستا به گفتگو با آرمان پرداخت. او دانشیار علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی است  که چندین جلد کتاب و ده ها مقاله علمی در حوزه تخصصی خود تالیف و منتشر کرده است. در این میان کتاب های « ژئوپلیتیک و سیاست خارجی ایران» « ژئوپلیتیک نفت و سیاست خارجی ایران» و « ایران و نظام بین الملل » از تالیفات وی در حوزه سیاست خارجی و نظام بین الملل است. او در مورد رابطه با آمریکا و خوشبینی های و بدبینی های غیرکارشناسانه برخی سیاسیون معتقد است: « مهمترین مانع برداشت ها و انتظاراتی است که طرفین از هم دارند. برخی در ایران فکر می کنند که آمریکا برای ایران فرش قرمز پهن کرده است. آنها فهرستی لیست می کنند که آمریکا باید متعهد به انجام آن شود تا ایران با این کشور حاضر به مذاکره و مصاحبه شود. در آمریکا هم فکر می شود ایران به دلیل تحریم ها حاضر است پای میز مذاکره بنشیند. این دیدگاه ها دور از واقعیت است» مشروح گفتگو این فعال سیاسی و استاد دانشگاه با آرمان را در ادامه می خوانیم:
* بعد از سه دهه این اولین بار است که بین ایر ان و آمریکا گفت و گو صورت می گیرد. ارزیابی شما در مورد این گفت و گوها چیست؟ آیا نسبت به برقراری رابطه بین ایران و آمریکا خوشبین هستید؟ ایا مذاکره وایجاد رابطه بین ایران وامریکا به مصلحت ایران می باشد؟
با فرضیه ای که مد نظر دارم ، هیچ مصلحتی بالاتر از شکستن محاصره اقتصادی ورفع ویا حتی کاهش تحریم ها در شرایط کنونی سراغ ندارم. برای این منظور به طور طبیعی نفس این اتفاق نقطه مثبتی است. بالاخره در یک مقطع زمانی باید بین ایران و آمریکا مذاکره وارتباط برقرار شود. آمریکا کشورقدرتمندی است ، اولین اقتصاد جهان را دارد .ایران هم در خاورمیانه به ویژه در حوزه خلیج فارس یک قدرت منطقه ای است. طبیعی است که نمی شود بین ایران و آمریکا برای همیشه شکاف  واختلاف وجود داشته باشد. بنابراین نفس ایجاد این ارتباط بسیار خوب است منتهی  مهم این است که مذاکره وارتباط از چه موضعی باشد،از موضع قدرت یا از موضع ضعف.
*حالا به نظر شما با توجه به تحریم ها ما از موضع قدرت می توانیم با امریکا مذاکره کنیم؟
زمانی که دولتی که به نمایندگی از مردم مذاکره می کند از پشتوانه حمایت مردمی برخوردار باشد ومهمتر آز آن در داخل کشور بین مسئولان اجماع نظر وجود داشته باشد وصدای واحدی از آنها شنیده شود واز تخصص وتدبیر لازم برخوردار باشند ورویکردی واقع گرایانه را مد نظر قرار دهند. به عبارتی از توانمندی ها ومحدودیت ها وظرفیت اقدام خود مطلع باشند، برای مثال نباید ایران با قاطعیت زمان اعلام کند که مثلا سه ماهه ما باید مشکل موضوع هسته ای را حل نماییم.  البته در ایران مهمتر از همه اینها عامل حمایت وپشتیبانی رهبری عالیه نظام از مذاکرات احتمالی است.در این صورت است که می توانیم از موضع قدرت واراده ای مستحکم موضوع مهم وپیچیده مسائل بین المللی را به پیش ببریم.
*آیا نسبت به برقراری رابطه بین ایران وامریکا خوشبین هستید؟
در رابطه با خوشبینی  یا بد بینی باید توجه داشته باشیم که مناقشات  بین ایران و آمریکا تبدیل به یک پدیده مزمنی شده که ، به این راحتی قابل حل نیست.  موضوع پیچیده تر از آن است که برخی فکر می کنند.در ایران بعضی خیلی خوشبینانه به این قضیه نگاه می کنند. گفت و گوهایی که طی این چند روزه چه قبل از سفر و چه در بعد از سفر در رسانه ها انجام شد از خوشبینی مفرط برخی از فعالین سیاسی حکایت می کرد؛اما فکر می کنم نباید زیاد خوشبین بود و فکر کرد که با یک تماس تلفنی مشکلات بین دو کشور حل خواهد شد. این میزان از خوشبینی به نظر من ساده انگاری محسو  ب می شود و نشان از عدم توجه به پیچیدگی های مسائل سیاست خارجی و دیپلماسی در شرایط کنونی بین ایران وامریکا است، مضافا اینکه جریانهای مخالف داخلی دوکشور وکشورهای مخالف این ارتباط از جمله رژیم حاکم بر فلسطین اشغالی موضوع را پیچیده تر خواهد کرد .
* چرا آمریکایی ها مشتاق رابطه با ایران هستند؟ عواملی که کمک می کند آمریکا با ایران مصالحه کند چیست؟
چند نکته و عامل کمک می کند که شرایط کنونی را شرایط مناسبی برای مذاکره و ارتباط بین ایران و آمریکا بدانیم. مهمترین امتیازی که دولت روحانی از ان برخوردار است حمایت وپشتیبانی رهبری نظام است که دستگاه دیپلماسی  باید این اعتماد را پاس بدارد وآن را تقویت کند، مضافا اینکه فتوای رهبری نظام در مورد حرمت سلاحهای کشتار جمعی واز جمله تسلیحات هسته ای برای ایران بسیار راهگشا است. از طرفی شخص آقای روحانی یک مذاکره کننده آشنا به قواعد ومقررات بین المللی وبویژه موضوع هسته ای است. از طرفی دو دولت که هم اکنون در ایران و آمریکا بر سر کار هستند دولت های تعامل گرا محسوب می شوند.  نخبگان اجرایی وفکری  امریکایی در مورد ایران دارای دو رویکرد تقابل گرا وتعامل گرا هستند. تقابل گرایان رویکرد رادیکالی  نسبت به ایران دارند.  اما تعامل گرایان بر عکس علاقه مندند از طریق گفتگو ومذاکره مسائل فی مابین را حل وفصل کنند. در ایران هم دولت آقای روحانی دولتی تعامل گرا محسوب می شود. این دولت مایل است مناقشات و مسائل فی مابین ایران و آمریکا را  از طریق گفتگو حل و فصل کند. این نکته به خودی خود نکته مهمی محسوب می شود. مثلا اگر در آمریکا دولت تقابل گرایی مانند بوش بر سر کار بود و در ایران هم دولت تقابل گرای دیگری  بر سر کار باشد کار را بسیار سخت می کند. الان نکته مهم و اتفاق مهمی که روی داده ، این است که دو دولت رویکرد تعاملی نسبت به هم دارند.
نکته سوم اینکه آمریکایی ها یک تجربه منفی از دوران بوش  دارند، علی رغم اینکه در دوره اصلاحات ایران  متناسب با منافع ملی ایران در حوزه افغانستان با آمریکا همکاری کرد و یک اتحاد طبیعی بین ایران و آمریکا در زمینه سرنگونی طالبان برقرار شد و تلاش گردید دولتی بهتر ودارای تعاملات  مثبت تر با دنیا در این کشور روی کار بیاید؛ اما دولت بوش به جای اینکه از این همکاری ها به خوبی استفاده کند، ایران را به عنوان محور شرارت معرفی کرد. یعنی ایران را در کنار عراق  و کره شمالی قرا رداد. فکر می کنم آمریکایی ها بعدا از این نوع برخورد پشیمان شدند. و نظرشان بر این قرار گرفت که باید با دولت اصلاحات همکاری می کردند و نکردند. این تجربه کمک بسیاری به بحث مصالحه بین ایران و آمریکا خواهد کرد.
نکته چهارم این است که اوباما در دوره دوم ریاست جمهوری اش قرار دارد؛ معمولا روسای جمهور آمریکا در دوره دوم بی باک تر و با قدرت بیشتری عمل می کنند. چون نگران انتخابات بعدی نیستند.
از طرف دیگر، ایران در کانون هارتلند انرژی دنیا واقع شده است  و از قدرتهای بزرگ منطقه ای است. این موضوع  موجب می شود که آمریکایی ها مایل باشند بایک قدرت منطقه ای مانند ایران وارد مذاکره شوند ومسائل فی مابین را حل وفصل کنند.
•    مخالفین این حرکت در داخل و خارج از ایران  چه کسانی هستند؟ به عبارتی عواملی که مانع از مصالحه ایران با آمریکا می شود چیست؟
مهمترین مانع برداشت ها وانتظاراتی است که طرفین از هم دارند. برخی در ایران فکر می کنند که امریکا برای ایران فرش قرمز پهن کرده است. آنها فهرستی لیست می کنند که امریکا باید متعهد به انجام آن شود تا ایران با این کشور حاضر به مذاکره ومصالحه شود. در امریکا هم فکر می شود ایران به دلیل تحریم ها تسلیم شده وحاضر است پای میز مذاکره بنشیند و امتیاز بدهد. این دیدگاهها دور از واقعیت است.
مانع دیگر رژیم حاکم بر فلسطین اشغالی است، طبیعتا این کشور نگران است که اگر رابطه خوبی بین ایران و آمریکا برقرار شود، تحریم ها برداشته می شود و ایران می تواند از موقعیت بهتری برخوردار شود و برقدرت ملی ایران افزوده می شود. به طور طبیعی اسرائیلی ها با برقرار شدن رابطه بین ایران و آمریکا مخالفندو لابی اسرائیلی در آمریکا قدرت بالایی دارد، اگر چه اوباما زیاد نگران انتخابات بعدی نیست، اما نمایندگان کنگره نیازمند افکار عمومی هستند. مجامع و نهاد ها و NGOهایی که افکار عمومی را در این کشور شکل می دهند. از لابی صهیونیست ها متاثرند. بنابراین اعضای کنگره سعی می کنند نظر لابی صهیو نیستی را که اقلیت قدرتمندی در آمریکا محسوب می شوند تامین کنند وبازتاب دهند.
کشورهای عربی منطقه هم  مانع دیگری به حساب می ایند. آنها سعی می کنند تا آنجا که امکان دارد به صورت پنهانی مانع از برقراری این ارتباط شوند، چون عرب ها به طور سنتی با ایرانی ها رابطه خوبی ندارند. به همین دلیل از لابی های خود در ٱمریکا استفاده می کنند. در سال های اخیر هم تلاش های بسیاری را برای گسترده تر کردن تحریم ها و فشار بر ایران انجام دادند حتی در برخی از موارد بسیار قوی تر از لابی صهیونیستی در جهت فشار مضاعف بر ایران عمل کردند. تقابل گرایان آمریکایی هم به عنوان یک لابی قوی در کاخ سفید و کنگره فعال هستند.آنها اصلا خواهان برقراری ارتباط با ایران به هر شکلی نمی باشند.  گذشت زمان طولانی از عدم ارتباط وتعمیق خصومت ها نیز کار را دشوارتر کرده است.اگر در پایان گرو گان گیری گفت و گویی بین ایران و آمریکا صورت می گرفت خیلی این موضوع پیچیدگی امروز را پیدا نمی کرد.
•    به نظر شما آمریکا در جریان مذاکراتی که ممکن است با ایران داشته باشد آیا حقوق هسته ای ایران را به رسمیت خواهد شناخت؟
اگرموضوع فقط از جنبه حقوقی مد نظر باشد و تنها تصمیم گیرنده اوباما  و تیمی که او را همراهی می کند بود ،آنها  مایل هستند  که حقوق هسته ای ایران را به رسمیت بشناسند. چون به رسمیت شناختن حقوق هسته ای ایران مغایر با قوانین بین المللی نیست، کشوری که عضوNPTباشد بطور طبیعی حق استفاده صلح آمیز از حقوق هسته ای را دارد.  آنها  تنها می توانند خواهان شفاف سازی اقدامات ایران شوند که اگر متعارف باشد ایران هم در این مورد مشکلی نخواهد داشت .
*اگر واقعا اینطور است چرا موضوع هسته ای اینقدر پیچیده شده است؟
موضوع هسته ای یک مبحث کاملا فنی وحقوقی است؛اما این موضوع تبدیل به یک مسئله سیاسی ودست اویز و بهانه ای برای برخورد با ایران شده است.
*عملکرد دستگاه دیپلماسی در این سالها چطور ارزیابی می شود.آیا همه تقصیرها متوجه امریکایی ها است ویا اینکه ایراداتی هم متوجه سیاست هسته ای ایران می باشد؟
به نظر می رسد فهم ایران در دوره کنونی مبتنی بر گفتمان حاکم بر جنگ سرد بوده است، ما به اشتباه الگوهای جنگ سرد را در بحث سیاست خارجی مدنظر قرار داده بودیم. منظور مقطع زمانی بود که چینی ها و هندی ها توانستند از تعارض موجود در نظام دو قطبی حاکم بر دنیا استفاده کنند و صاحب تکنولوژی هسته ای و حتی بمب اتم شوند. باید دولت ما متوجه می شد که دوران کنونی با دوران جنگ سرد بسیار متفاوت است. در دوران جنگ سرد دو ابر قدرت شرق و غرب در مقابل هم صف آرایی می کردند و کشورهای مستقلی مانند ایران می توانستند از تعارض بین قطب ها به نفع خود بهره ببرند. منتهی دوره کنونی دوره سلسله مراتبی است ودر راس این سلسله ایالات متحده آمریکا قرار دارد،  وبسیاری از تعارضات در نظام بین الملل پیشین به تفاهم تبدیل شده است. در شرایط کنونی تقریبا می شود گفت اکثر کشورها اگر بخواهند بین ایران و امریکا یک گزینه را انتخاب کنند، مسلما در جهت منافع ملی شان  ارتباط با آمریکا را ترجیح خواهند داد. در این صورت  کار برای ایران مسلما سخت می شود، همچنان که امروز ما در عرصه سیاست خارجی بامشکل مواجه هستیم.
*جناب دکتر خوب پیشنهاد شما چیست؟ ایران اکنون در عرصه دیپلماسی باید چه رویه ای را در پیش  می گرفت وهم اکنون چه شیوه ای را راهنمای کار خود قرار دهد؟
در حوزه سیاست خارجی اقدامات باید به هدف مبتنی بر منافع ملی معطوف باشد. نباید سیاست خارجی وسیله ای برای تبلیغات ویا وجه المصالحه اختلافات داخلی باشد. اگر ما در بحث هسته ای در ابتدا یک کنسرسیومی تشکیل می دادیم، که به نوعی کشورهای مطرح اروپایی در ساخت نیروگاه هسته ای مشارکت می کردند، شاید بسیاری از مشکلاتی که امروز داشتیم دیگر به وجود نمی آمد و یا تداوم پیدا نمی کرد. در شرایط کنونی آنچه حائز اهمیت می باشد.اجماع نظر مسئولان ونخبگان در مورد  چگونگی تعامل با امریکا است. شنیدن صدای واحد نه تنها لازم که ضروری است. سیاست خارجی از سیاست داخلی کشورها نشات می گیرد ودولت ابتدا باید اجماعی در داخل برای چگونگی مدیریت موضوع ایجاد کند ، مضافا اینکه دستگاه دیپلماسی نباید اقداماتی انجام دهد که حمایت واعتماد رهبری نظام را کمرنگ کند.از طرفی دستگاه دیپلماسی ما از موضع قدرت باید حقانیت اقدامات ایران را برای افکار عمومی جهان بویژه کشورهای قدرتمند وسازمانهای بین المللی تشریح کند،ضمن آنکه از تنشها باید به شدت پرهیز نماید.
* شما قبلا در جایی گفته بودید که آمریکا به دنبال براندازی نظام حاکم بر ایران نیست، بلکه به دنبال تضعیف ایران به منظور تغییر رفتار ایران است. مولفه هایی که شما را به این نتیجه رسانده شامل چه چیزهایی می شود؟
به طور کلی آمریکا پس از جنگ جهانی دوم تا کنون که جایگزین انگلستان شده است ،کشورهایی که داعیه دار یک رسالت بودند و می خواستند نقش الگو را برای دیگر کشورها ایفا کنند، را از طریق محاصره اقتصادی تضعیف می کرد تا تبدیل به الگوی منفی شده ومردم آن کشورها را وادار به مخالفت با نظام حاکم بکنند.
آمریکا همیشه سعی در تضعیف این گونه کشورها داشته است، ما نگاه می کنیم به نحوه برخورد آمریکا با آلمان شرقی و مقایسه می کنیم با حمایتی که آمریکا از آلمان غربی داشت. به نسبتی که آمریکایی ها تلاش می کردند آلمان شرقی را به عنوان یک الگوی منفی به اتحادیه اروپا معرفی می کردند به همان نسبت تلاش می کردند که آلمان غربی به عنوان یک الگوی مثبت به اتحادیه اروپا و کشورهای جهان معرفی شود. بطور کلی اروپای غربی در مقابل اروپای شرقی؛ کوبا در مقابل پاناما؛ رویکرد آمریکایی ها به این صورت بود که فشارهای اقتصادی وتحریم هایی را بر کشورهای مورد نظر وارد می کردند تا به صورت توسعه نیافته باقی بمانند. در شرق آسیا ما کره شمالی و جنوبی را داریم، که رفتار آمریکا به همین شکل بوده است یعنی با محاصره اقتصادی کره شمالی مانع از توسعه این کشور شده است. و با تصویرمنفی که از کره شمالی به جهان در اثر این توسعه نیافتگی منتقل می کند آمریکا  الگو های مورد نظر خودش را به جهان نشان می دهد. به نظر  می رسد در خاورمیانه و جهان اسلام هم آمریکایی ها نیازمند این باشند که یک الگوی منفی و یک الگوی مثبت به این منطقه معرفی کنند . فکر می کنم آمریکایی ها ترکیه را به عنوان یک الگوی مثبت تقویت می کنند و در کنارش ایران را به عنوان الگوی منفی به منطقه معرفی می کنند. بر همین اساس استراتژی آمریکا در برخورد با ایران از طریق محاصره اقتصادی و تضعیف ایران از درون است،  آمریکا قصد دارد از طریق ایجاد موانع بسیار جلوی توسعه یافتگی ایران را بگیرد،
* اظهار نظرهایی که بعد از سفر آقای روحانی  بود تا چه حد امیدوار کننده است؟
اظهار نظرهایی که عموما در ایران راجع به رابطه با آمریکا انجام شد عموما غیر کارشناسی بود. برخی از افراد  سیاسی به خاطر اینکه حرفی زده باشند مبادرت به اظهار نظر درمورد این مسئله می کنند. کسانی که صلاحیت لازم را به لحاظ تخصصی در حوزه سیاست خارجی و روابط  پیچیده بین المللی ندارند، عموما اقدام به اظهار نظرهایی می کنند که درست نیست.  برای مثال در اظهار نظر ها حاشیه ها وتاکتیک ها بر متن واستراتژی غلبه پیدا کرده بود. حجم قابل توجهی از مباحث به این موضوع اختصاص پیدا کرد که چه کسی تلفن زده است. ایا ایران پیشنهاد دهنده بوده یا امریکا.  کمتر کسی به محتوا واستراتژی ها توجه نشان داد.
*شما فکر می کنید چرا در آخرین فرصت ها این تماس تلفنی برقرار شد؟
استقبال امریکا از تحولات اخیر ایران وانتظار انجام ملاقات ولو به صورت تصادفی در دفتر رییس مجمع عمومی سازمان ملل ویا حضور آقای روحانی واوباما در مراسم ناهار آقای بان کی مون دبیر کل سازمان که انجام نگرفت ، به نظر میرسید که رنجش امریکایی ها  را در پی داشت که حتی در زمان سخنرانی رئیس جمهور ایران نه تنها وزیر خارجه امریکا که رئیس هئیت نمایندگی امریکا هم حضور پیدا نکرد ومن فکر کنم ابتکار تماس تلفنی برای رفع ورجوع این مسائل بود.
•    به نظر می رسدرابطه با آمریکا هزینه های زیادی برای روحانی در داخل کشور دارد؛ به لحاظ تقابل یک جناح خاص با روحانی که ایدو ئو لوژی اش در تقابل با آمریکا قرار گرفته است. چطور دولت روحانی می تواند این هزینه ها را کاهش دهد؟
دولت روحانی به همان نسبت که در داخل ایران بابت این رفتار هزینه می دهد، سود هم می برد.
*چطور؟
چون من فکر می کنم افکار عمومی با اقدامات روحانی موافق باشند، تا از این رهگذر تحریم ها کمی تخفیف پیدا کند. تولید و صنعت در کشور رونق بگیرد، حالا به غلط یا به درست؛ مردم فکر می کنند ارتباط با آمریکا می تواند شرایط زندگی آنها را بهتر کند. این یک برگ برنده در اختیار آقای روحانی است. در این حالت نه تنها هزینه نمی دهد. بلکه پشتوانه مردمی را همراه خود خواهد داشت. نخبگان اجرایی و دانشگاهی و افرادی که با صنعت نفت در ارتباط هستند از این اقدام روحانی حمایت می کنند. اما خوب باید بدانیم کسانی با اقدامات روحانی مخالفند که در نهادهای تاثیر گذاری در کشور حضور دارند.مهمترین کار  آقای روحانی این است که این گروهها را با خود همراه کند .باز هم تاکید می کنم برای کاهش مخالفتها باید سرمایه حمایت اجتماعی با سیاست های سنجیده در داخل را توسعه دهد ومهمتر از همه اینها اعتماد وحمایت رهبری عالیه نظام است که باید حفظ و تقویت کند.
*اگر بخواهیم یک الگو برای رابطه با آمریکا داشته باشیم الگوی چین به نظر بهترین  الگو است این طور نیست؟ تا سال 1980 رابطه آمریکا با چین دوستانه نبود ؛اما با دورشدنش از شوروی یا همان بلوک شرق توانست دیپلماسی را برقرار کند که به دیپلماسی پینگ پنگی شهرت پیدا کرد. به عنوان یک کارشناس علوم سیاسی این الگو را چطور می بینید؟
البته شرایط فعلی با شرایط دهه 70 یا80  در سده بیستم میلادی بسیار متفاوت است. در آن زمان نظام دو قطبی بوده است، و کشورها می توانستند از  تعارض قطبها بهترین بهره را ببرند. چین به عنوان یک کشور بزرگ در شرق آسیا که متاثر از ایدئولوژی کمونیستی بود، جدا شدنش از اردوگاه شرق وشوروی برای آمریکا بسیار مهم تلقی می شد ، لذا ایالات متحده امریکا حاضر بود امتیازات زیادی را به چین بدهد. از جمله امتیازاتی که چینی ها از تعارض بین ابرقدرت ها بدست آوردند، عضویت در شورای امنیت سازمان ملل بود. گفتمان کنونی در شرایط فعلی که مبتنی بر نظام سلسله مراتبی است با شرایط گذشته که  دوران جنگ سرد بود بسیار متفاوت است. موضوع  دیگری که برای تبیین شرایط آن زمان می توانیم  مثال بزنیم جنگ امریکا با ویتنام  وشوروی با افغانستان بود.علت شکست امریکا در جنگ ویتام به این دلیل بود که پشت صحنه آن جنگ ، رقیب امریکا یعنی شوروی قرار داشت ودر جنگ افغانستان با شوروی اطلاعات، تسلیحات وحمایت های امریکا از طریق عربستان وپاکستان به مجاهدین افغان می رسید.به عبارتی پیاده نظام ها در جنگ ویتنام ویت کنگ ها ودر جنگ افغانستان مجاهدین افغانی بودند اما به عبارت بهتر جنگ اصلی بین دو ابرقدرت شرق وغرب بود که در عرصه ویتنام وافغانستان جریان داشت. در شرایط کنونی شرایط کاملا متفاوت است.
*در پایان به عنوان کسی که تحقیقات زیادی در مورد سیاست خارجی ایران داشته اید برای مسئولان وزارت خارجه چه توصیه ای دارید؟
مسئولان سیاست خارجی از توان تخصصی وتجربه لازم برخوردارند، انها می دانند که باید محتاط تر عمل کنند ، ومراقب باشند که فرصت پیش آمده برای حل مسائل را به راحتی از دست ندهند آنها می دانند که سیاست خارجی ادامه سیاست داخلی است ونه برعکس؛ لذا  به هدف حل مسائل کشور به جای شروع از خارج از داخل کشور برای حل موضوعات سیاست  خارجی ونهایتا مسائل کشور اقدام نمایند.

BUY NOW