ایجاد یک جریان سوم سودی برای کشور ندارد، همشهری؛ 16/4/1387.
آگوست 7, 2020
خاتمی محبوب ترین شخصیت سیاسی ایران است، اعتماد؛ 31/5/1387.
آگوست 7, 2020
 
 

مدیریت از نوع نیمه متمرکز، همشهری؛ 24و26/5/1381.

تقسيم خراسان و طرح ايالتي شدن در گفت وگو با جواد اطاعت
مديريت از نوع نيمه متمرکز
جواد اطاعت نماينده مردم داراب و زربن دشت در مجلس ششم، شايد بهترين، براي اظهار نظر در خصوص
« طرح جامع تقسيمات کشوري » باشد. طرحي که خود او در زمان تصدي مدير کلي مرکز مطالعات وتحقيقات سياسي وزارت کشور در بعد از دوم خرداد پيگير و به سرانجام رساننده آن بود. تخصص او در مقطع دکتري علوم سياسي نيز مزيد بر علت است.
بحث تقسيم خراسان در جلسه هفتم گذشته مجلس، بار ديگر « طرح جامع تقسيمات کشوري » را به ميان مي آورد. به گونه اي که عده اي از کارشناسان و نمايندگان معتدند که بحث از تقسيم خراسان يا هر استان ديگري با توجه به حتمي بودن مطرح شدن « طرح » نوعي دوباره کاري است. چه در صورت اجراي طرح جامع باز هم خراسان بزرگ يکي از ايالت هاي ما خواهد بود.
•    فلسفه مطرح شدن بحث تقسيمات کشوري و از الزاماتي که باعث طرح موضوع ايالتي شدن کشور گرديده است چيست؟
در دوره مدرن به علت پيچيدگي و افزايش حجم شرح وظايف دولت ها، اداره کشورها به شيوه متمرکز بسيار مشکل است. مضاعفا اينکه بحران هاي سياسي- اجتماعي، اقصادي، فرهنگي، شرايط خاص جغرافيايي (توپوگرافيک) و تهديدات خارجي نيز مزيد بر علت گرديده و دولت دچار بار اضافي مي شود. اصطلاحا مي گويند «Over Loud» شده است. اين ويژگي ها شرايطي را به وجود آورده که اداره دولت به شيوه متمرکز در عمل با مشکل مواجه مي شود.
به مررور که به حجم شرح وظايف دولت ها افزوده شده دولت ها دست به ابتکار زدند و به سمت تمرکززدايي پيش رفته اند. دولت هاي متمرکز به سمت نيمه متمرکز، و نيمه متمرکز به سمت عدم تمرکز حرکت کرده اند و امروزه عدم تمرکزنيز دچار تحول شده که به « واگذاري امتيازات » طولي و عرضي منجر شده و به آن «Out Sursing  » گفته مي شود. که خود در دو بعد طولي و عرضي قابل تعريف و تبيين است. در بعد عرضي يعني اينکه هر کاري که مردم يا بخش خصوصي مي تواند انجام دهند، دولت ها ديگر مداخله اي در انجام آن نداشته باشند و منظور از طولي، آن است که هر آنچه در توان مقامات محلي است، دولت هاي مرکزي از انجام آن خودداري کنند. با اين راه حل، بار اضافي دولت کاهش پيدا کرده و در واقع دولت حجيم به دولتي مقتدروپويا که راهبر توسعه ملي است متحول شود. اگر امروزه بحث از « نظام جامع تقسيمات کشوري » در ايران مطرح است، فلسفه وجودي اش به اين بر مي گردد که دولت ايران دولتي متورم و ناکارآمد است. و اين طرح در اين راستا قابل تحليل و ارزيابي است.
•    « طرح جامع تقسيمات کشوري » مورد بحث، از چه زماني شکل گرفت و در حال حاضر در چه مرحله اي است؟
نظام تقسيمات کنوني ايران مولود نظام متمرکز پهلوي اول است. در سال 1316 براي اولين بار نظام تقسيماتي به شيوه فعلي تصويب و به اجرا گذاشته شد. در آن سال کشور به 10 استان تقسيم گرديد. به مرور اين نظام تغيرات کمي را به خود ديده ولي متناسب با شرايط داخلي و تحولات سياسي-اجتماعي، تحول کيفي پيدا نکرده است. بدين معنا که به مرور بخش ها به شهرستان و شهرستان به مراکز استان ها تبديل شده اند. و متاسفانه اين روند به صورت يک غريزه سيري ناپذير در آمده به گونه اي که هم اکنون بيش از 43 شهر داعيه مرکز استان را دارند. در برنامه دوم توسعه ، قانون گذاران به اين اشکال جدي توجه کرده و دولت را مکلف کردند که از طريق وزارت کشور « طرح جامع تقسيمات کشوري » ، را در دستور کار خود قرار دهند. از اواخر سال 76 مطالعات اين طرح آغاز گرديد و وزارتخانه ها ، سازمان ها و پژوهشگران مختلفي در اين طرح مشارکت کردند و مطالعات آن را به انجام رساندند.
•    اين طرح در حال حاضر در چه مرحله اي است؟
اين طرح مي توانست به صورت يک لايحه از طرف دولت به مجلس پيشنهاد شود اما با آغاز بررسي لايحه تقسيم استان خراسان مبحث جديد تقسيمات کشوري نيز به آن گره خورد و در کميسيون امنيت ملي کليات اين طرح به تصويب رسيده و در حال حاضر در دستور کار مجلس قرار گرفته است.
•    مهم ترين ايرادات و اشکالات نظام تقسيماتي موجود چيست؟ عوامل فرهنگي ( انساني ) و توپوگرافيک ( طبيعي ) در طرح جديد تا چه ميزان مورد توجه خواهد بود؟
ما به لحاظ توپوگرافيک ( طبيعي ) وضعيت خاصي داريم. سلسله جبال البرز و زاگرس کشور را به دو منطقه ميان کوهي و پشت کوهي تقسيم کرده است. امروز با گسترش تکنولوژي ارتباطي در رسانه هاي جمعي، ارتباطات ماهواره اي و حمل و نقل، عوامل توپوگرافيک به شدت کم اثر شده اند.
اگر در دهه هاي اول بيستم و يا قبل آن تنگناهاي توپوگرافيک در نظام تقسيمات کشوري حايز اهميت بوده ، امروز آن حساسيت وجود ندارد. به لحاظ فرهنگي نيز متناسب با ارتباطات بيشتر پروسه ادغام فرهنگي در حال شکل گيري است. از اين بحث در نظام بين الملل به عنوان فرايند « جهاني شدن » نام مي برند. در نتيجه در سطح داخلي نيز تمايزات فرهنگي در حال افول هستند. با اين حال هنوز اين مسايل بايد بر نظام تقسيمات کار آمد مد نظر قرار گيرند. اما در خصوص ايرادات و نواقص نظام فعلي بايد بگوييم که يکي ، عدم تعادل و توازن و تقارن شکل واحدهاي تقسيمات کشوري است. استان هاي فعلي از لحاظ شکل، وسعت و سلسله مراتب سطوح ناهماهنگ و نا متوازن هستند. مشکل ديگر، فقدان تعادل و توازن نسبي در مساحت سطوح تقسيمات کشوري، در سطوح استاني، فرمانداري و بخشداري است. در حال حاضر برخي از فرمانداري هاي ما از يک استان وسيع ترند. بحث ديگر نا موزوني سطح توسعه نيافتگي استان هاست. عدم توازان در توزيع و تراکم جمعيت ( جمعيت نسبي ) ، وجود اختلافات و تنش هاي سياسي – اجتماعي و فرهنگي در واحد هاي سياسي موجود، تعدد و تنوع قلمروهاي برنامه ريزي و اجرايي بدون رهيافت مشترک و بدون هماهنگي ارگانيک بين سازمانها و نهادهاي اجرايي در منطقه، به اين معنا که سازمانهاي مختلف در سطوح استانها تقريبا به مثابه جزاير منفک از هم عمل مي کنند و راهبرد مشخصي در خصوص توسعه منطقه اي وجود ندارد. پيوند ضعيف سطوح و عناصر تقسيمات کشور، که در حال حاضر به صورت نواري است در حالي که بايد به صورت عمقي سامان پيدا کند و نهايتا تمرکز اداري در مرکز و فقدان اختيارات در سطوح محلي و منطقه اي، برخي از تنگناهاي نظام تقسيمات فعلي به شمار مي آيند.
•    مهم ترين عوامل تاثير گذار بر نظام تقسيمات کشوري چيست؟ در واقع اگر قرار باشد کشور را دوباره تقسيم کنيم، چه عواملي مي بايست مد نظر باشد. به نظر شما مهم ترين اين عوامل کدامند؟
عوامل سياسي، امنيتي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، زيست محيطي و مديريتي از جمله عوامل تاثير گذار بر نظام تقسيمات کشوري هستند. در توضيح عوامل سياسي به عنوان يکي از مهم ترين اين عوامل بايد بگويم که اگرچه ايران يک دولت- ملت با سابقه است، اما با تنگناهاي زياد مواجهيم. يکي از اين تنگناها ناحيه گرايي قومي و منطقه اي است. بحث ديگر ، تهديدات خارجي است. به دليل قرار گرفتن در چهار راه بين الملل تحولات بين المللي ، تاثيرات مستقيمي بر مسايل داخلي ما دارند. علاوه بر اين، کشور ما، ناهماهنگ ترين ملت از نظر اجتماعي در بين 21 کشور تشکيل دهنده هسته مرکزي جهان اسلام است. ما از نظر زباني در شمار 10 کشور ناهمگن جهان قرار داريم. از نظر تعدد همسايگان داراي رکورد جهاني هستيم. اين تنگنا ها در حالي مطرح است که نظام تقسيمات فعلي به هيچ وجه پاسخگوي شرايط خاص سياسي ما نيست. اقوام مختلف به نسبت جمعيتشان سهم نا چيزي در مديريت ملي و منطقه اي دارند.
BUY NOW