صفحه اصلی
جنبش دانشجویی و تحول گفتمانی در ایران PDF چاپ نامه الکترونیک
امتیاز کاربر: / 0
بدخوب 

جنبش دانشجویی و تحول گفتمانی در ایران

سخنرانی جواد اطاعت در جمع اساتید و دانشجویان دانشگاه تربیت مدرس بمناسبت 16 آذر 1395

مقدمه

ابتدا یاد و خاطره شهدای دانشجو بویژه شهید مهدی شریعت رضوی، مصطفی بزرگ نیا و احمد قندچی که در 16 آذر 1332 و درست 108 روز بعد از کودتای ننگین 28 مرداد 32 و در جریان سفر ریچارد نیکسون معاون رئیس جمهوری و قت آمریکا ( آیزنهاور) به ایران به شهادت رسیدند و قربانی استبداد داخلی و استعمار خارجی شدند را گرامی می داریم.

معمولا در مراسم 16 آذر یا تارخچه جنبش دانشجویی در ایران مورد واکاوی و بررسی قرار می گیرد و یا فرصتی است که سخنرانان ، اوضاع حاکم بر کشور را به باد انتقاد می گیرند و یا اینکه شور استعمار ستیزی عده ای گل می کند و با شعارهای مرگ بر امریکا و هم پیمانان آن خاتمه می پذیرد.

این نگاهها را نفی نمی کنیم؛ اما بهتر است با خرق عادت بجای نقد سیاست های حاکم بر کشور در ابعاد داخلی و خارجی، جنبش دانشجویی را مورد توجه قرار دهیم. شاید بگویید بله بامی کوتاهتر از دانشجو نیافته اید. مهم نیست شما و یا دیگران چه بگویند. همه می دانند که نگاه من نسبت به وضع موجود کشور چیست؟ در کشوری که نماینده مجلسش که اتفاقا از فرزندان و اساتید همین دانشگاه است در پناه حمایت قانون نمی تواند با یک پرسش ساده خواهان پاسخگویی یک مقام مسئول برای روشن شدن یک مسئله شود و با جلب و احضار به داغ و درفش تهدید میشود، تکلیف روشن است.

اما سئوال این است که جنبش دانشجویی بعد از چند دهه از فعالیت و فراز و فرود خویش، امروز در کجا قرار دارد؟ اگر فردا فضایی ایجاد شود که دانشجویان راستین این مملکت بتوانند در آن ایفای نقش کنند، الگو و گفتمانی که ذیل آن بتوان آلام و گرفتاریهای این ملت را کاهش داد چیست؟ شما چه پاسخی برای آن دارید؟ و....

الف؛ جنبش دانشجویی در جهان

1- جنبش های عدالت خواهانه برای مبارزه با شکاف های اجتماعی که عموما در قالب جنبشهای مارکسیستی و سوسیالیستی شکل گرفته اند. 2- جنبش های لیبرالیستی و آزادیخواهانه.

3-جنبش هایی که علیه تبعیض نژادی بوده اند. در ایالات متحده امریکا تبعیض نژادی علیه رنگین پوست ها مثل جنبش مارتین لوتر کینگ در سال 1968 که دانشجویان هم از این جنبش حمایت می کردند.

4- جنبش های ضد استبدادی همانند آنچه در اسپانیا علیه دیکتاتوری فرانکو اتفاق افتاد، یا مبارزه دانشجویان چینی در میدان تیانانمن علیه استبداد حزب کمونیست و فساد در سال 1989 که منجر به کشتار دانشجویان توسط حزب حاکم شد.

5- جنبش های ضد جنگ در اروپا و امریکا برای مثال علیه جنگ ویتنام.

6- جنبش های دانشجویی ضد استعماری.

7- جنبش هایی که بیشتر صبغه صنفی داشته اند و بر حقوق و مزایای صنف دانشجو تاکید داشته اند، مثل مخالفت با شهریه دریافتی از دانشجویان.

ب؛ جنبش دانشجویی در ایران( در اینجا بنا ندارم به تاریخچه جنبش دانشجویی در ایران بپردازیم).

- جریان دانشجویی از ابتدا حرکتی سلبی با رویکردی انتقادی در ایران بوده و صرفا بر نفی وضع موجود استوار بوده است.

- جنبش دانشجویی در قالب دو گفتمان در ایران ایفای نقش کرده است.

- 1- گفتمان چپ که متاثر از اندیشه های مارکسیست لینیست بوده است و ریشه آن را باید در گروه 53 نفر و امثال تقی ارانی و سپس حزب توده و تشکیل اتحادیه دانشجویی حزب توده از زیر مجموعه های سازمان جوانان حزب توده جستجو کرد. بعدها این جریان فکری چون راه مبارزه مسالمت آمیز را بسته دید به فعالیت های چریکی و مبارزه مسلحانه کشیده شد. مثل سازمان چریکهای فدایی خلق ....

- 2- جریان اسلام گرا( ازاوایل دهه بیست با تأسیس انجمن اسلامی دانشجویان دانشکده پزشکی آغازشد). جنبش دانشجویی اسلام گرا، عموما در قالب دو خرده گفتمان در عرصه سیاسی ایران فعال شد.

- خرده گفتمانی که بر عدالت اجتماعی در سیاست داخلی و کاهش شکاف طبقاتی و مبارزه با امپریالیسم در سیاست خارجی  تأکید می‌کند. خرده گفتمان دیگر که بر آزادی تمرکز بیشتری نشان می داد. جنبشی نزدیک به نهضت آزادی که اسلام گرایی و منش آزادیخواهانه و عمدتا در مخالفت با استبداد داخلی شکل گرفت.

ج؛ نقد جنبش دانشجویی درایران

جنبش دانشجویی در ایران در گذشته با افراط و تفریط مواجه بوده است. بخشی از جنبش دانشجویی بر عدالت اجتماعی تاکید داشته اند و بخشی به آزادی. متاسفانه امروز هم جنبش دانشجویی فاقد یک گفتمان منسجم می باشد. جریان دانشجویی منتقد وضع موجود است؛ اما فقط رویکرد سلبی دارد ؛ این موضوع به تنهایی کفایت نمی کند. من با دانشجویانی مواجه میشوم که آنقدر ضد استعمار و ضد امریکایی اند که حاضرند منافع ملی هم قربانی مبارزه با استعمار کنند و هزینه وکیل مدافع ملتها را از جیب ملت ایران بپردازند، برخی هم برعکس تنها به حقوق وآزادی های فردی و اجتماعی تاکید می کنند.

خوشبختانه تجربه جهانی امروزه در اختیار ماست. جنبش هایی

احزاب کمونیست محلی برای حضور و فعالیت این گفتمان فکری بود که با پیروزی انقلاب اکتبر در روسیه بویژه با رویکرد تروتسکیست ها که بر صدور انقلاب مارکسیستی تاکید می کردند جان می گرفت. این رویکرد همراه با دیگر عوامل مثل بحران بزرگ اقتصادی در سالهای 1932-1929 و تلاش برخی از اقتصاد دانان مثل جان منیارد کینز با نگارش کتاب" نظریه عمومی،اشتغال، بهره و پول" به حاکمیت گفتمان دولت رفاه در کشورهای سرمایه داری منجر شد. این جنبش ها باعث تعدیل ثروت و رفاه طبقات پائین اجتماعی شدند.